Su Kabağı Hakkında

Su Kabağı Hakkında

Bir ay önce eski su taşıma ve koruma yöntemlerini düşünmeye başlamıştım. Pek bir fikrim yoktu, insanlar arazide hareket ederken gerçekten testiyle mi su taşıyorlardı, seramik sanatının binlerce yıllık olduğunu biliyorum ama seramikler hem fazlasıyla kırılgan hem de ağır, daha hafif su taşıma yöntemleri var mıydı acaba diye merak etmiştim. Biraz interneti kurcalamaya başladım ve farklı yöntemlere denk geldim. Hayvan derisinden veya mesanelerinden su torbaları yapıldığını öğrendim, bunu araştırmamın amacı da kendim bir matara yapmak istediğim içindi, yani deri ile yapmak istemedim çünkü deri işlemek çok emek isteyen bir iş. Onu sudan etkilenmeyecek hale getirmek, dikişlerinden suyun sızmayacağından emin olmak çok uzun iş geldi. Daha pratik bir yolu olsa gerek, çünkü eski ve temel yöntemler büyük fabrikalarda seri üretim olmadığı için oldukça basit ve pratik olsa gerek diye düşündüm.

Burada su kabaklarına denk geldim. Kendiliğinden neredeyse bir matara şeklinde, bir şişe olarak meyve veren bir kabak türü bu. İngilizce “bottle gourd” yani şişe kabağı, biz de su kabağı demişiz, çünkü içine su doldurabiliyoruz. Yani bir bitki var ve meyvesi doğal olarak, az bir çabayla şişe haline getirilebiliyor, ve bu gerçekten harika bir şey. Farklı bazı yöntemler de var, mesela daha doğuda yine su kabağından şişe yapılabileceği gibi, kalın bambu sırıkları da işlenerek şişe haline getirilebiliyor. Bambudan zibilyon çeşitte şey yapılıyormuş Asya’da zaten, evler, mobilyalar, yataklar, bambu liflerinden giysiler, ayakkabılar, neler neler. Biraz yaratıcılıkla her gereksinimimizi bitkilerden elde edebiliyoruz aslında.

Ama biz Filipinlerde şortla, hasır koni şapka ve palalarla ormana dalamadığımız için su kabağına bakacağız, bu harika bitkiden bahsedeceğiz ve suyumuzu onunla taşıyacağız, birçok Amerika yerli halkı ve Anadolu halkları gibi. Günümüzde Amerika kıtasındaki birçok yerli halk geleneksel olarak su kabağı şişeler kullanmaya devam ediyor, birçok “survivalist”çi kişi de bu minimum alet ve teknikle yapılabilen şişeyi yapıp kullanmaya çalışıyor. Ben de denedim aynısını, şehirdeki imkanlarım el verdiğince.

Su kabakları, işlenmiş ve eskimiş

Kendi sürecimi anlatmadan önce kısaca su kabağından biraz daha bahsetmek istiyorum. 10.000 yıldan daha uzun süredir kullanılan bir bitki. Tarihi insanlık tarihiyle, tabii ki neredeyse tüm diğer bitkiler gibi iç içe. Anavatanı Homo Sapiens gibi Afrika. 10.000 yıl gibi kısa bir zaman önce oradan Asya dolaylarına taşınmış. Son buzul çağı sonlarında insanlar yanlarında köpekler ve su kabaklarıyla birlikte gitmiş olmalılar ki, Orta Amerika’da günümüzden 10 ila 9 bin yıl öncesine kadar bulunan su kabağı kalıntıları tespit edilmiş ve yapılan çalışmalarda Asya’daki arkeolojik buluntularda saptanan su kabağı DNA’larıyla eşleşen sonuçlara rastlamışlar. Su kabağı kurusu suda batmadığı ve deniz suyunda tohumları bozulmadan yedi ay dayanabildiği için okyanus akıntılarıyla da taşınmış olabileceği düşünülüyor.

Afrika su kabaklarından taşıma kapları ve müzik aleti

Yani iki senaryo hayal ettim ben. Birincisi, buzul çağının sonlarında göç eden insanlar, yanlarında en çok kullandıkları eşyalarla ve yoldaşları köpeklerle Bering Boğazından yürüye yürüye Asya’dan Amerika’ya geçiyorlar ve uygun yerlere yanlarında taşıdıkları su kabağı matara, kap ve muhtemelen müzik aletlerini de getirip, tohumlarını da ekiyor ve kullanacakları yeni su kabağı meyvelerini yetiştiriyorlar, bu dönemde göçebe – yarı göçebe yaşam tarzları var yani tamamen yerleşik yaşayıp tarımla geçinmekten çok belirli yaşamaya elverişli bölgeler çevresinde mevsim döngülerine uygun olarak, bol bol seyahat ederek yaşıyorlar. Zamanla güney bölgelerine göç eden insanlar da su kabağını Güney Amerika bölgelerindeki ilk yerleşim yerlerine kadar, kültürleriyle birlikte taşıyorlar.

Su kabağı kase

Bir diğer senaryoda da bundan 10.000 yıl kadar önce bir gün Orta Amerika dolaylarında bir genç sahilde balık tutarken birkaç su kabağının sahile vurduğunu görüyor, merakla güneşin doğduğu (veya battığı) yerden gelen bu meyveyi alıyor, bunun ne kadar kullanışlı bir malzeme olduğunu hemen anlıyor yüksek pratik zekası sayesinde, ve tohumlarını çıkarıp kullanmaya başlıyor, ve bu kullanışlı malzemenin çeşitli kullanım yolları kısa sürede gelişip yaygınlaşıyor kültürler arasında.

Su kabağı kaseler

Bana şahsen en mantıklı gelen açıklama insan göçüyle bu bitkinin taşınmış olması. Yarı göçebe toplumların binlerce yıllık deneyleriyle gelişmişti tarım, bu deneylerden önemli bir tanesi de su kabağıyla yapılan deneyler olabilir, aşağıda bağlantısını vereceğim makalede yapay seçilim baskısıyla daha kalın çeperli, dolayısıyla kırılganlığıyla doğal tohum yayma stratejisinden mahrum bırakılmış su kabağı türleri tespit edilmiş, ki bu da tarım öncesi dönemde bu bitkinin tarımının yapıldığı ve formunun insan eliyle değiştirildiğini gösteriyor. Bahsettiğim tarihleri de bu makaleden alıyorum.

İşlenmiş su kabakları, su kabağından yapılma mate fincanı

Nemli toprakta yetişen tırmanıcı bir bitki, hızlı uzuyor ve büyüme döneminde bol suya ihtiyacı oluyor. İyi yanı bir saksıda dahi yetiştirilebiliyor, yani kendi şişenizi kendi balkonunuzda yetiştirebilirsiniz. Bu çok kullanışlı ve ilginç bitki tuhaftır ki parklarda, bahçelerde bile yetiştirilebilecekken üretimi yapılmıyor. Herkes kendi sürdürülebilir şişesini bir tohum ve bir kap topraktan yetiştirip birkaç saatte işleyebilecekken nedense devasa fabrikalarda sadece bir kere kullanılıp sonra binlerce yıl çevreye zarar verecek plastik malzemeleri daha çok tercih ediyoruz. Plastik aslında nadiren kullanılan bir malzeme olmalıydı, kullan-at gıda ürünlerine de en başından temas etmemeliydi, ancak bunu hala anlamıyoruz veya umursamıyoruz.

Su kabağı tohumları

Ufak bir detayı var fakat, su kabağı hep kendine has şekliyle ortaya çıkıyor. Yani standart bir şekli, boyutu olmuyor genelde. Çokça işlenen de bir ürün, ancak nedense sadece süs lambaları filan yapılıyor. Olsun, bu şişeleri yapmak aslında çok da zor değil ve yapılabilir, bundan da ileride bahsedeceğiz ve çalışmalarımızı yapacağız. Müzik aletleri, mutfak gereçleri, orta-uzun ömürlü su mataraları olarak kullanılmış bu epey önemli bitkiye merakım bu şekilde başladı. Kamplarda veya günlük hayatta bio-çözünür, tekrar tekrar kullanılabilir bir su taşıma sistemi kullanmak hayli önemli bizce.

Su kabağı sürahiler

Kaynak:

https://www.pnas.org/content/102/51/18315#sec-1

https://en.wikipedia.org/wiki/Calabash

Bir Cevap Yazın